“Günümüzde uygarlaşmanın ölçütü uzaya çıkmak değil, bisiklete binmektir.”
(D. Cündioğlu)
Bu yazıda, bisiklet üzerinden bir farkındalık oluşturmayı amaçlıyorum. Çünkü insan, yeryüzünün en ayrıcalıklı canlısı olarak özellikle son yüzyılda aklının sağladığı imkânlarla doğaya büyük ölçüde hükmetmeyi başardı. Ancak bu süreçte yalnızca yaşamını kolaylaştıran teknolojiler üretmekle kalmadı; aynı zamanda doğanın dengesini bozan, kendi beden ve ruh sağlığını tehdit eden pek çok sorunun da ortaya çıkmasına zemin hazırladı.
İnsan aklı, bir yandan yaşam standartlarını yükseltirken diğer yandan çevre kirliliği, hareketsizlik, yalnızlaşma ve çeşitli kronik hastalıklar gibi modern çağın sorunlarını da beraberinde getirdi. Bu nedenle çağdaş insan, çevre duyarlılığını önceleyen yeşil hareketleri, insan haklarını temel alan insani yaklaşımları ve sağlıklı yaşam kültürünü günlük hayatının ayrılmaz bir parçası hâline getirmek zorunda kaldı.
Oysa bundan yüz yıl önce insanlar, beden ve ruh sağlıklarını korumak için özel programlar yapmak zorunda değillerdi. Hayatta kalabilmek için zaten sürekli hareket ediyor, emek harcıyor, üretim içinde yer alıyorlardı. Bu doğal hareketlilik hem bedenlerini sağlıklı tutuyor hem de zihinlerini meşgul ederek ruh sağlıklarını koruyordu. Kırk yıl öncesine kadar Anadolu'nun birçok köyünde bu yaşam biçimi büyük ölçüde devam ediyordu. Çocukluğumu hatırlıyorum; yaklaşık beş bin nüfuslu kasabamızda kilolu insan sayısı üçü geçmezdi. Onlar da büyük ihtimalle masa başında çalışan kamu görevlileriydi.
Bugün ise hareketsiz yaşamın yol açtığı obezite ve buna bağlı sağlık sorunları bütün dünyayı etkisi altına almış durumda. Vücutta yağ oranının artması; diyabet, hipertansiyon, kalp ve damar hastalıkları, böbrek ve karaciğer rahatsızlıkları, safra kesesi hastalıkları, varis, kabızlık, solunum problemleri, bazı kanser türleri ve osteoartrit gibi birçok hastalığın ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Tıp bilimi insan ömrünü uzatmayı başarsa da, önemli olan yalnızca uzun yaşamak değil; sağlıklı ve kaliteli yaşayabilmektir.
Bu nedenle modern insan, kilosunu ve genel sağlığını koruyabilmek için çeşitli sportif faaliyetleri yaşamının bir parçası hâline getirmeye başladı. Ancak günümüzün yoğun temposunda çoğu insan düzenli spor yapmaya yeterli zaman ayıramamaktadır. Öyleyse yapılması gereken, sporu günlük yaşamın içine taşımaktır. Bunun en pratik ve sürdürülebilir yollarından biri ise bisikleti hayatın doğal bir parçası hâline getirmektir.
Bisikletin insan sağlığı üzerindeki olumlu etkileri artık herkes tarafından bilinmektedir. İsteyen bu konuda sayısız bilimsel araştırmaya kolaylıkla ulaşabilir. Asıl üzerinde durulması gereken husus ise bisiklet ile uygarlık arasındaki ilişkinin ne olduğu ve yaşam kültürümüzü bu anlayış doğrultusunda nasıl yeniden şekillendirebileceğimizdir.
Sözlük anlamıyla uygarlık ya da medeniyet; bir toplumun düşünce, sanat, bilim ve yaşam alanlarında ulaştığı maddi ve manevi gelişmişlik düzeyidir. Ancak uygarlık yalnızca teknolojik ilerleme değildir. Aynı zamanda insanların birbirleriyle, doğayla ve gelecek kuşaklarla kurdukları ilişkinin niteliğini de ifade eder.
Eskiden güçlü ve uygar görünmenin ölçüsü büyük ordular kurmak, görkemli yapılar inşa etmek ve teknolojik üstünlük sergilemekti. Devletler, güçlerini çoğu zaman ihtişamla göstermeye çalışıyor; bu gösteriş aynı zamanda karşı tarafa korku salmanın bir aracı olarak görülüyordu.
Bugün ise gerçek uygarlığın ölçüsü değişmektedir. Artık yüksek binalar yapmak ya da daha büyük araçlara sahip olmak tek başına gelişmişlik göstergesi değildir. Hukukun üstünlüğünü, insan haklarını, çevreyi ve toplumsal eşitliği önceleyen toplumlar daha medeni kabul edilmektedir. Her ne kadar Batılı ülkeler tarih boyunca sömürgecilik politikaları nedeniyle haklı eleştirilere konu olsalar da, kendi iç hukuk düzenleri, insan hakları anlayışları ve kamu yönetimindeki mütevazı uygulamaları bakımından dikkat çekmektedirler.
Nitekim Avrupa'nın birçok ülkesinde devlet yöneticilerinin ve üst düzey bürokratların günlük ulaşımda bisiklet kullanmaları sıradan bir durumdur. Hollanda bu konuda dünyanın en önemli örneklerinden biridir. Onu Danimarka, Almanya, İsveç, Finlandiya ve diğer bazı gelişmiş ülkeler takip etmektedir. Elbette bu insanların bisiklete binmelerinin nedeni ekonomik yetersizlik değildir. Tam tersine bu tercih; çevreye duyarlılığın, sade yaşamın ve toplumsal sorumluluğun bilinçli bir yansımasıdır.
Peki bisiklet neden uygarlığın göstergelerinden biri olabilir?
Çünkü uygar insan yalnızca bugünü düşünmez; gelecek nesillerin de aynı dünyada yaşayacağını bilir. Doğayı tüketilecek bir kaynak olarak değil, korunması gereken ortak bir emanet olarak görür. Günümüzde çevre kirliliğinin en önemli nedenlerinden biri motorlu taşıtlardan kaynaklanan karbon salınımıdır. Daha fazla otomobil; daha fazla yol, daha fazla enerji tüketimi ve daha fazla çevre kirliliği anlamına gelmektedir.
Sürdürülebilir bir çevre ve yaşanabilir şehirler isteniyorsa motorlu araç kullanımını azaltacak politikalar geliştirilmelidir. Bunun en etkili yollarından biri de bisiklet kültürünü toplumun günlük yaşamına yerleştirmektir. Çünkü bisiklet yalnızca bir ulaşım aracı değildir; doğaya saygının, sade yaşamın ve çevre bilincinin sembolüdür.
Diğer taraftan bisikletin insanlar üzerindeki sosyal ve psikolojik etkileri de göz ardı edilmemelidir. Bisiklet kültürüyle ilgilenen insanlar arasında çevreye duyarlılık, paylaşımcılık ve mütevazı yaşam anlayışının daha yaygın olduğu gözlemlenmektedir. Bisiklet, insanı doğayla, şehirle ve diğer insanlarla doğrudan temas ettiren; bireyi yalnızlıktan uzaklaştıran bir yaşam biçimidir. Bu yönüyle yalnızca beden sağlığını değil, ruh sağlığını da desteklemekte; insanlar arasında daha sıcak, samimi ve barışçıl ilişkilerin gelişmesine katkı sağlamaktadır.
Belki de gerçek uygarlık; daha büyük otomobillere sahip olmak değil, daha küçük bir karbon izi bırakabilmektir. Daha yüksek binalar yapmak değil, daha sağlıklı insanlar yetiştirebilmektir. Ve belki de uzaya gitmekten önce, yaşadığımız şehirleri bisikletle güven içinde dolaşabilecek kadar medeni hâle getirebilmektir.
Bisikletin beden ve ruh sağlığına olan faydalarını madde madde yazmaya sanırım gerek yok. Zaten yeterince bilgi sahibiyizdir. Mesele bilginin bilince dönüşememesidir.
Bisikletin yaygınlaşması, halk tarafından ulaşım aracı olarak kullanılmasının teşvik edilmesi ve bunun devlet politikası haline getirilmesi gerekir. Son yıllarda yerel yönetimler şehir imar/yol düzenlemelerinde bisiklet ulaşımı için özel parkurlar yapmaya, bisiklet kültürünün gelişmesi için biz takım etkinlikler yapmaya başladılar. Bu iyi bir gelişme; lakin bu işin genel yönetimce daha kapsamlı ele alınması ve özellikle yöneticilerin topluma örnek olunması da gerekir. Gelecek nesillerin bizi(özellikle politika belirleyicileri) hayırla yad etmelerini istiyorsak, anlık, küçük, kamuya faydası olmayan ve kısa vadeli kişisel çıkar/hesaplar üzerine değil; yaşadığımız coğrafya adına doğru kararlara imza atmayı inancın/vatanseverliğin bir gereği olarak görmemiz gerekiyor. Çevre ve insan sağlığına dair duyarlılık bunun ilk göstergesidir.
Esenlikle…
Yeni yorum ekle