EKONOMİ

İklim kriziyle mücadele bütün ülkelerin ortak sorumluluğu. Ancak bu sorumluluğun tarihsel ve ekonomik boyutları birbirinden farklı. Türkiye’nin izleyeceği yol, ne Batı’nın iklim politikalarının ne de Çin’in enerji yoğun büyüme modelinin bir tekrarı olmamalı. Türkiye, kendi enerji kaynaklarını, sanayisini ve teknolojik hedeflerini birlikte değerlendirmeli.

Pazara aktif devlet müdahalesiyle korumacı tedbirlerin alındığı, sanayi teşebbüslerinin ve öte yandan orta ve çalışan sınıfların haklarının korunduğu dönemlerde (kabaca 1945 – 1980) iktisadi faaliyet tüm sınıflara daha çok fayda sağlamıştır. Türkiye terkettiği kalkınma iktisadına ve planlı ekonomiye geri dönmeli, iktisadi bağımsızlık olmadan siyasi bağımsızlık olamayacağını hatırlamalıdır.

Tarım yazımızda verinin üretimi değiştirdiğini görmüştük. Kültür yazımızda ise, Veriyi kim topluyor? Kültürümüzü hangi algoritma görünür kılıyor? Kendi dilimizin ve kültürümüzün dijital geleceğini biz mi belirleyeceğiz, başkaları mı? diye sorduk. Finansta aynı soru bu kez paranın karşısına çıkıyor. Bizim verimizden ekonomik değeri kim üretecek? Biz mi? Başkalarının algoritmaları mı?

Fon balonu neden bu kadar uzun süre ayakta kaldı? Denetim neden geç kaldı? Ve en önemlisi: Türkiye bu hikâyeden ne öğrendi? İnsanlar bir kez daha kolay para illüzyonu ile dolandırıldılar. Bundan sonra asıl sorumuz bunun bir daha olmaması için neler yapılmalı olmalı.

Türkiye’nin elindeki devasa tarımsal kapasiteyi, yapay zekâ çağında nasıl bir sisteme dönüştürebiliriz? Tarımla ilgili çok büyük miktarda veri üretiyoruz. Toprak verileri, meteorolojik veriler var. Uydu görüntüleri, üretim istatistikleri, su verileri, ihracat verileri var. Çiftçinin tecrübesi var. Üniversitelerin araştırmaları var. Bütün bu bilgilerin bir sistem içinde buluşması gerekiyor.

Bu yazıda modern iktisadın kurucu babası olarak kabul edilen Adam Smith ve onun başucu eseri Milletlerin Zenginliği’nde dile getirilen bazı önemli düşünceler ana hatlarıyla ele alınmaktadır.

Bu yazıda İran’a karşı başlatılan saldırının ve İran’a diz çöktürme girişiminin daha genel bir çerçevede ne anlama geldiği üzerinde durulmakta, ABD-İsrail-İran savaşının ekonomi politiği ele alınmaktadır.

Şairin güzel ifadesiyle “Durun kalabalıklar, bu cadde çıkmaz sokak!” diye bağırmanın, dünyanın içine sokulmaya çalışıldığı bu cendere ve çılgınlık haline başkaldırmanın, demokrasi, barış, istikrar, adalet, özgürlükler ve serbest piyasa gibi değerler ve kurumlara sahip çıkmanın tam zamanı.

Serimizin bu bölümünde ekonomik büyümenin ne olduğu, büyüme oranının yüksek veya düşük olmasının ne anlama geldiği, Türkiye'de reel ekonomik büyüme oranının son yıllarda ne düzeyde seyrettiği ve büyümenin hızlandırılabilmesi için neler yapılması gerektiği konusunu değerlendireceğiz.

Türkiye'nin başlıca makroekonomik göstergeleri yazı dizisine bu ikinci yazısında işsizliğin ne olduğu, nasıl hesaplandığı, Türkiye'de işsizlik oranının ne düzeyde olduğu ve işsizliğin azaltılabilmesi için neler yapılması gerektiği konusunda bir değerlendirme yapılacaktır.