Yirmi yıl önce Afili Yalnızlık başlıklı bir yazı yazmıştım.
1980’li yıllarda üniversitede okuyan kuşağın hikâyesini anlatıyordum. Bizden öncekilerle bizden sonrakiler arasında sıkışmış, biraz tost olmuş bir kuşaktık. Büyüklerimiz başka bir dünyadan geliyordu. Bizden sonrakiler ise bambaşka bir dünyaya doğmuştu. Arada kalan bizdik. Biraz yabancılaştırılmış, biraz susturulmuş, biraz da küstürülmüştük.
Müzik zevkimiz de içinde bulunduğumuz ruh hâline uygundu. 2006’da şöyle demiştim:
Scorpions’tan I’m Still Loving You da var, Bimen Şen’den Bensiz Ey Gül Gülşen-i de. Çökertmeyi Tolga Çandar’dan herhalde bin defa dinlemişimdir. Tarkan’dan da “Kış Güneşi”ni dinlerim. Ahmet Kaya’nın Veda Havası’nı yıllardır dinliyorum. Şarkıyı şimdi Kıraç yorumladı. Artık yıllarca onun sesinden dinlerim herhalde. Erkin Baba hayranıyım, Cem Karaca’ya laf söyletmem. Selami Şahin’i de severek dinliyorum, Phil Collins’i de. Şu an arabamda Ferdi Özbeğen’in CD’si takılı, sabahları İki Keklik türküsünü Zara’nın yorumuyla dinlemezsem o günüm iyi geçmez. Wham’in The Final albümü aşmıştı. Pink Floyd, Orhan Gencebay ve Dire Straits. Mor ve Ötesi, Radiohead ve İbrahim Tatlıses. Neydi be abi o Joan Baez!
O yazıda Türk müziğinin geleceğini de sorgulamıştım. Itrî’den Hacı Arif Bey’e, oradan Sadettin Kaynak’a uzanan köklü müzik birikimi nereye gidiyordu? Klasik Türk müziğini küreselleşmeye kurban mı vermiştik? Makamları, usulleri ve kendine özgü ses dünyasıyla bu müzik neden çağdaş hayatın içinde daha güçlü bir yer bulamıyordu?
Cevap ararken Barış Manço’yu, Sezen Aksu’yu ve Kayahan’ı anmıştım. Bir gün onların da Itrî ve Hacı Arif Bey gibi hatırlanabileceğini düşünüyordum.
Aradan yirmi yıl geçti.
Bugün aynı soruyu sorduğumda dönüp dolaşıp yine aynı isimlere geliyorum. Bu durum biraz canımı sıkıyor. Yirmi yılda yeni sanatçılar yetişmediği için mi? Elbette hayır. Belki ben eski şarkılarımda fazla oyalanıyorum. Belki de aradığım müzikal sürekliliği yeni kuşakların eserlerinde yeterince göremiyorum.
Bilmiyorum.
2006’da bir kuşağın yalnızlığını anlatmıştım. Bu yazıda üç müziğin hüznünü anlatmaya çalışacağım. Galiba bu iki hikâyenin birbirine sandığımdan daha fazla benzeyen tarafları var. Bu defa cevabı aramak için Anadolu’nun dışına da çıkacağım. Saraybosna’ya, Mostar’a, Selânik’e, İzmir’e ve Pire’ye uğrayacağım. Sonra yeniden Anadolu’ya döneceğim.
Çünkü bazen kendi kültürünüzün izlerini başka milletlerin şarkılarında bulursunuz. Üstelik hiç beklemediğiniz kadar canlı biçimde.
***
Saraybosna’da Bir Sevda
Sevdalinkayı çok severim. Adından başlayarak severim. Sevda bizim kelimemizdir. Arapça kökenli olsa da yüzyıllardır Türkçenin içindedir. Osmanlı Türkçesi aracılığıyla bazı Balkan dillerine geçmiş; Bosna’da ise sevdalinka adıyla bilinen bir müzik geleneğiyle ilişkilendirilmiştir.
Sevdalinka, Osmanlı Bosnası’nın şehir hayatında gelişmiş bir müziktir. Saraybosna’nın, Mostar’ın, Travnik’in sokaklarında, konaklarında, avlularında şekillenmiştir. Aşkı anlatır. Ayrılığı, özlemi, bekleyişi anlatır. Bazen bir pencerenin önünde duran genç kızı, bazen kavuşamadığı sevgilisini düşünen delikanlıyı.
Şarkılarda şehir vardır. Mahalle vardır. Komşu, çeşme, köprü, bahçe vardır. Ve bütün bunların arkasında bir tarih vardır. Sevdalinkada aşk çoğu zaman açıkça dile getirilmez. Bazen bir bakış, bazen pencerenin önünde beklemek anlatır her şeyi.
Sevdalinka dinlerken Osmanlı şehir kültürünün sesini duyarsınız. Türk müziğiyle akraba melodiler, makamlarımızı hatırlatan geçişler, uzayıp giden nağmeler. Bazen bir şarkının ilk birkaç notasını duyduğunuzda kendinizi yabancı bir müzik dinliyormuş gibi hissetmezsiniz. Hanka Paldum’u, Himzo Polovina’yı, Amira Medunjanin’i dinlerken duyduğum yakınlığın sebebi biraz da bu. Mostar’ın “Emina” türküsü ile Anadolu’nun “Kar mı yağmış şu Harput’un başına” türküsü arasında insan nasıl seçim yapsın?
Sevdalinkanın hüznünde çok hoş, çok içten bir ölçü var. Acıyı anlatıyor ama onu büyütmek için çırpınmıyor. Ayrılık zaten yeterince acı. Şarkıcı bunu biliyor. Biz dinleyenler de. Bazen bir sesin hafifçe titremesi, uzun uzun söylenen ağıtlardan daha etkili oluyor.
Bosna’nın tarihini düşününce bu müziğin neden bu kadar derin bir hüzün taşıdığını daha iyi anlıyorum. Osmanlı hâkimiyetinin sona ermesi, imparatorluğun dağılması, savaşlar, göçler, yıkılan şehirler... Sonra 1990’lı yılların Bosna faciası.
Sevdalinka bütün bunlardan önce de vardı. Sonraki kuşaklar eski şarkıları yeni acılarıyla dinlediler. Belki de bu yüzden aynı şarkı, farklı zamanlarda farklı şeyler anlatabiliyor. İşte kültürel hafıza dediğimiz şey biraz da böyle oluşuyor. 2024 yılında UNESCO’nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne alınan sevdalinka, bugün de Bosna’nın yaşayan müzik geleneklerinden biri. Peki, sevdalinka yalnızca geçmişte mi yaşıyor?
Tabii ki hayır. Bugün bu şarkıları soprano Lejla Jusić’ten veya başka bir soprano Dženana Huseinagić’in sesinden dinleyebilirsiniz. İkisi de hem alaylı hem de mektepli. İkisi de müzik akademisinde ders veren profesör/ doçent doktor unvanlı akademisyenler. Bir de sevdalinkanın kraliçesi Hanka Paldum var. Yaşayan efsane. Bir sevda türküsüne Moj dilbere, kud se šećeš diye başlıyor. Yani Dilberim, nerelerde geziyorsun... Daha ilk dizede tanıdık bir kelime karşılıyor bizi. Onu dinlerken en çok hasreti söyleyişini seviyorum.
Hanka’dan en sevdiğim şarkı Ja te pjesmom zovem: Seni şarkımla çağırıyorum… Bu bestede de onun sevdalinka yorumlarında sevdiğim o hasreti duyuyorum. Bir de tam olarak sevdalinka kategorisinde yer almasa da Hanka Paldum’la özdeşleşen Ali Pamtim još (ama hâlâ hatırlıyorum) var. Geçip giden gençliğini, çayırları, ırmakları, annesinin gülüşünü hatırlıyor.
Ama hâlâ hatırlıyorum
O çayırları, o nehirleri, o ormanları ve patikaları,
Yaşlı annemin gülüşünü.
Ve beni ısıtan ocağı.
Şimdi istediklerime, bir zamanlar hayalini kurduğum şeylere sahibim.
Mutlu olmam gerekirdi, ama ben o mutluluğu eskiden yaşadım.
Bir vakitler hayalini kurduğu hayata kavuşmuş. Mutlu olduğu zamanları düşününce aklına yine eski günler geliyor. Hanka’yı dinlerken ben de yirmi yıl önce yazdığım o kuşağı düşünüyorum.
İşte Dino Merlin’i de bu yüzden seviyorum. O, geleneksel bir sevdalinka sanatçısı değil. Pop ve rock müziğinin imkânlarını ustalıkla kullanan çağdaş bir müzisyen. Fakat şarkılarında Saraybosna’nın ruhunu ve Bosna’nın şehirli müzik hafızasını hep hissettiriyor. Öyle olmasa, Je l’ Sarajevo gdje je nekad bilo şarkısını 37 yıldır dinlerken aynı heyecanı duyabilir misiniz? Hatta 2026 Temmuzunda yani daha birkaç ay önce çıkan ve bana göre sanatının zirvesi olan Zbog tebe şarkısı, insanı sanki çocukluğundan beri biliyormuş gibi sarıp sarmalıyor.
Dino Merlin’in müziği Bosna’nın eski ses dünyasının çağdaş karşılığıdır. Gelenek böyle de yaşayabiliyor demek ki.
İzmir’den Pire’ye Uzanan Hüzün
Rebetikoyu da severim. Ama sevdalinka kadar değil.
Rebetikonun hikâyesine Roza Eskenazi’nin sesiyle başlamalıyım. İstanbul’da doğmuş, Selânik’te büyümüş. Rumca şarkı söylüyor. Ben onu dinlerken İstanbul’u da duyuyorum. Bir şehrin ötekine bıraktığı sesler bunlar. Rebetikonun hüznü biraz daha serttir. İçinde göç vardır. Yoksulluk, meyhane, sokak, sürgün vardır. Kaybedilen şehirler vardır. Bu müziğin köklerini ararken Osmanlı’nın son dönemindeki İzmir’e, İstanbul’a ve Selânik’e uğramak gerekir. O şehirlerde Türkler, Rumlar, Ermeniler, Yahudiler ve başka topluluklar aynı sokakları, çarşıları, kahvehaneleri paylaşmışlardı. Müzikleri de birbirlerinden etkilenmişti.
1922’de İzmir’in işgalden kurtulması, ardından gelen Türk-Yunan nüfus mübadelesi, bu ortak hayatın büyük ölçüde sona ermesine yol açtı. Anadolu’dan Yunanistan’a giden Rumlar yanlarında hatıralarını ve şarkılarını da götürdüler. İzmir’den gelen ezgiler Pire’de limanın ve kenar mahallelerin müziğiyle buluştu. Ud, keman, santur ve başka çalgıların sesine zamanla buzuki daha belirgin biçimde eşlik etti. Rebetiko yeni şehirlerde değişime uğradı; ancak geçmişin izleri kaybolmadı.
Vassilis Tsitsanis’le rebetikonun dinleyicisi genişledi. Sonraki kuşaklar eski şarkıları başka seslerden de öğrendi. Haris Alexiou gibi. Bugün de genç kuşaktan santur ve ses sanatçısı Areti Ketime’den dinliyorlar. Mesela ülkemizde Yeni Türkü’nün Yedikule adıyla seslendirdiği, müziği İzmir Torbalı doğumlu Vangelis Papazoğlu’na ait Pente chronia dikasmenos…
Beş yıla mahkûm edildim,
Yedi Kule’de yattım.
Ağır dertten, sıkıntıdan vuruldum nargileye…
Rebetikonun hüznü bazen böyle başlıyor. İlk dizede bir mahkûmun hikâyesine giriyoruz. Sonra zurnanın ve davulun sesine takılıyorsunuz. Yedikule de zurnanın sesi de kulağımıza tanıdık geliyor. Zaten bir rebetiko şarkısı dinlerken bazen 9/8’lik zeybekiko ritmiyle karşılaşırsınız. Bazen Türk müziğinin makam dünyasını (bu eser Hicaz’dır) hatırlatan melodiler duyarsınız. Şarkı Türkçe değildir. Ama kulağınızın tanıdığı bir şeyler vardır. İzmir’i, İstanbul’u, Selânik’i çıkardığınızda rebetiko buharlaşır, yok olur. Pamuk helvanın şeker kısmı gider, çubuğu kalır elinizde.
Rebetikonun hüznü sevdalinkanınkinden farklıdır. Sevdalinkada sevgilisini bekleyen bir insanın sessizliğini duyarsınız. Rebetikoda ise sokağa çıkmış, hayatla kavga etmiş, bazen yenilmiş, bazen meydan okumuş insanları. Birinde pencerenin önünde bekleyen sevgili vardır. Diğerinde gece yarısı meyhaneden çıkan adam. İkisi de hüzünlüdür. Ama başka türlü hüzünlü. Bu yüzden rebetiko, aşağıdan gelen tarihin (history from below) en canlı müzikal örneklerinden biridir. Sevdalinka ise mahallenin sessizliğinden süzülen tarihin en zarif ifadesidir. Ve ikisi de Balkanlarda, bugün Türkçe konuşulmayan şehirlerde, Osmanlı geçmişinin müzikal izlerini taşımaya devam eder.
Elbette ki bu coğrafyanın Rumca şarkılarının hepsi rebetikonun sert, meyhaneli yüzüyle anılamaz. Mesela Menexedes kai zoumpoulia. Yani menekşeler ve sümbüller. Burada zindan, meyhane yoktur. Bir sevgili var, bir de ona selam götürecek martılar. Gönderen yanında değil. Sevgili uzakta. Bu şarkıda rebetikonun meyhaneli, başkaldıran özelliğinden çok, sevdalinkanın ölçülü hasretine yakın bir şeyler duyarsınız:
Menekşeler ve sümbüller
Ve martılar.
Sevgilimi görürseniz
Ona çok selam söyleyin
Meselenin ilginç tarafı da burada başlıyor.
Anadolu’ya Dönüyoruz
Şimdi Saraybosna’dan, Mostar’dan, Pire’den ayrılıp Anadolu’ya dönelim. Âşık Veysel’in, Neşet Ertaş’ın, Kazancı Bedih’in yetiştiği topraklara. Itrî’nin, Dede Efendi’nin, Hacı Arif Bey’in, Tanburi Cemil Bey’in, Sadettin Kaynak’ın müzik mirasına.
Bu topraklarda makam var. Usul var. Türkü, bozlak, uzun hava, gazel var. Anadolu’nun her köşesinde başka bir ses duyulur. Kırşehir’in sesi Urfa’ya benzemez. Harput’un hüseyni hoyratı Ege’nin zeybeğinden çok farklıdır. Karadeniz’in kemençesiyle Konya’nın bağlaması aynı hikâyeyi anlatmaz. Ama hepsi bu coğrafyanın müzikal hafızasının ve zenginliğinin parçalarıdır.
1950’li yıllardan itibaren Türkiye büyük bir değişim yaşadı. Köylerden şehirlere göç hızlandı. İstanbul, Ankara, İzmir büyüdü. Yeni mahalleler, yeni hayatlar, yeni toplumsal ilişkiler ortaya çıktı. Müzik de değişti. Arabesk bu değişimin içinde doğdu ve gelişti. Orhan Gencebay, Ferdi Tayfur, Müslüm Gürses ve daha birçok sanatçı milyonlarca insanın hayatına girdi. Şarkıları sevildi, kasetleri satıldı, filmleri izlendi. TRT’de uzun süre kendine yer bulamadı ama 80’lerden itibaren seçim kampanyalarının vazgeçilmezi oldu. Ben de dinledim. Hâlâ da dinlerim. Fakat bir müziği dinlemekle onu beğeni dünyamın merkezine yerleştirmek arasında fark var. Güzel bir sofraya oturduğumda çorba Phil Collins, kebap Barış Manço, baklava da Dino Merlin’dir benim için. Ortada bir de çoban salata var, soğanlı. Soğanı sevmem ama salata yerken soğanları tek tek ayıklamam. O kadar da düşman değilim yani. Arabeskle ilişkim biraz böyle. Ama arabesk denilince alanı o kadar geniş tutmuyorum. Mesela Orhan Gencebay. Bir Teselli Ver’i dinlerken önce bağlamanın sesine takılıyorum. Türkülerden tanıdığım bir ses bu. Sonra Gencebay söylemeye başlıyor.
Ben zaten her acının tiryakisi olmuşum,
Ömür boyu bitmeyen derdimle yorulmuşum.
Gülemem, sevgilim, ben sensiz aaah
Yaşayamam, yaşayamam.
Bu kadar acı beni yoruyor. Aslında beni yoran güftedeki karamsarlık. Şarkıyı dinlemeye devam ediyorum. Gencebay şarkının ezgisinde muhayyerkürdi, ritminde düyek (8/8) kullanmış. Türk mûsikîsinin ezgi ve usulleriyle milyonların diline düşen bir şarkı çıkmış ortaya.
Dediğim gibi arabeskin genel müzikal anlayışına, hüznü işleme biçimine ve kültürel konumuna mesafeliyim. Üstelik bu mesafe yalnızca estetik değil. Beni düşündüren başka bir mesele daha var. Adı bile arabesk. Fransızcadan Türkçeye geçmiş, kökeninde Arap kültürüne gönderme bulunan bir kelime. Elbette bir müziğin adının nereden geldiği, o müziğin değerini belirlemez. Yine de adlar insanı düşündürüyor. Saraybosna’da sevda kelimesi bir müzik geleneğine adını vermiş. Anadolu topraklarında doğan müziğe ise arabesk denmiş. Pire’de rebetiko dinlerken zeybeği hatırlıyorum. O zaman yıllardır aklımı kurcalayan soru yeniden karşıma çıkıyor: Türk müziğinin bunca birikimini bugünün popüler şarkılarında neden daha çok duyamıyoruz?
Biliyorum. Arabesk de bu topraklardan, sosyolojiden doğdu. Onu yaratan sanatçılar da, dinleyicileri de bu toplumun insanları. Arabeski Anadolu’nun tarihinden çıkaramayız. Ama bir müziğin toplumda doğmuş olması, onu kendi estetik anlayışımızın temsilcisi olarak benimsememizi gerektirmiyor. Arabeske itirazım burada.
Bizim Dino Merlin’imiz Kim?
2006’da Afili Yalnızlık yazımda sorduğum soruya yeniden dönüyorum. Itrî’den Hacı Arif Bey’e, Sadettin Kaynak’tan bugüne uzanan yolun neresindeyiz? 1925’te tekkeler kapatıldı, 1926’da Dârülelhan’da Şark mûsikîsi öğretimi kaldırıldı ve 1934’ten 1936’ya kadar alaturka mûsikî radyoda susturuldu; bu kararlar mûsikînin yeni kuşaklara ulaştığı yolları daralttı. Bazen de iyi niyetli bazı dayatmalar ters tepti. 1980’lerin başında TRT ve müzik denilince üç şey aklıma gelir: Yasak şarkılar. Tabii ki başta arabesk. İkinci olarak Tarık Gürcan’ın davudi sesiyle anonsunu yaptığı “Doktor Nevzat Atlığ yönetimindeki Kültür Bakanlığı Devlet Klasik Türk Müziği Korosu.” Ve tabii üçüncü olarak pazar günleri yayınlanan Hikmet Şimşek’in klasik müzik programı. Pazar günü; ertesi gün okul var, voltaj düşük, ödevler bitmemiş. Merdaneli çamaşır makinesinde yıkanan çamaşırlar kurumamakta direniyor. Üstüne klasik müzik. Kâbus gibi.
Evet, müzik politikası yanlıştı, ters tepti. İlki, yani yasaklar, zaten yanlıştı. İkincisi, yani Klasik Türk müziği, müziğin içinde büyümüş olmama rağmen bana bile sıkıcı gelirdi. Üçüncüsü, yani Klasik Batı Müziği ise yayınlandığında Türkiye’de televizyonların neredeyse tamamı kapanırdı.
Bu kadar engel, Türk mûsikîsinin yeni kuşaklara ulaşmasının yolunu daralttı; ancak tamamen kapatamadı. Mevlevihanelerde, Kadirî tekkelerinde mûsikî gizlice meşk edildi. Harput’ta, Adana’da, Üsküdar’da mûsikî cemiyetleri bu birikimin bir bölümünü yeni kuşaklara taşıdı. İnsanlar oralarda bir araya gelir, dinler, öğrenir, birlikte söylerdi. Gelenek onlar sayesinde yaşadı.
Türk müziğinin geleneksel biçimlerini sürdüren sanatçılar hep oldu. Halk müziği de yaşamaya devam etti. Klâsik eserler icra edilmeye devam etti. Mesela Muzaffer Sarısözen… Anadolu’nun ayrı ayrı köşelerinde söylenen türküleri Yurttan Sesler’le radyoya taşıdı. Bir yörenin türküsünü memleketin başka bir ucunda da insanlar öğrenip söylemeye başladı. Barış Manço’nun eserlerinin başta Nazar Eyle, Sahilde ve Dağlar Dağlar olmak üzere hemen hemen tamamında da bunun izleri var. Sezen Aksu’nun Şöyle Yürekli Bir Sevda, Biliyorsun ve Keskin Bıçak gibi şarkılarında Türk müziğinin melodik hafızası hissediliyor. Kayahan’ı da bu listeye katmak gerekir. Cem Karaca aynı derenin başka bir kolu. Kıraç’ın film müziklerinde bu coğrafyanın sesi duyuluyor, Zülfü Livaneli’nin ezgileri Anadolu’ya uzanıyor. Ve Orhan Gencebay. Hepsinin müziği birbirinden apayrı, zaten aynı olmaları da beklenemez. Biz benzerliği biçimlerinde değil, geçmişle kurdukları köprüde aramalıyız.
Burada Dino Merlin yeniden aklıma geliyor. Bosna’nın geleneksel müziğini aynen tekrar etmiyor. Çağdaş müzik yapıyor. Fakat dinlediğimde Saraybosna’yı hissediyorum.
Bizde de böyle sanatçılar var. Yukarıda birkaçının adını verdim. Sayıları belki düşündüğümüzden daha fazla. Ama neden klâsik Türk müziğinin ve Anadolu’nun büyük müzikal birikiminin çağdaş popüler müzikle ilişkisini yeterince konuşmuyoruz? Neden müzikteki modernleşmemizi çoğu zaman Batı’dan alınan biçimler veya arabeskin kitlesel başarısı üzerinden tartışıyoruz? Neden Itrî ile bugünün bestecileri arasındaki ilişkiyi kurmakta bu kadar zorlanıyoruz? Türk mûsikîsinin makamlarından nasıl yeni bir müzik kurulabileceğini düşünen ve bunun için bir armoni sistemi geliştiren Kemal İlerici niye yapayalnız kaldı?
Bu soruları sorarken geçmişe dönmek istediğim sanılmasın. Zaten sevdalinkayı da rebetikoyu da bugünkü hâlleriyle seviyorum. Zamanla değişmişler; yeni çalgılar, yorumlar ve kuşaklar ortaya çıkmış. Ama şarkılar geçmişle konuşmaya devam ediyor. Aradığım da bu.
***
Üç Müziğin Üç Hüznü
Bir milletin kültürü nerede başlar, nerede biter? Siyasî sınırlar kültürün de sınırları mıdır? Saraybosna’da bir Boşnak’ın söylediği sevdalinkada kendi tarihimizin izlerini buluyorsak, Pire’de bir Yunan’ın çaldığı rebetiko bize İzmir’i hatırlatıyorsa, millî kültürün coğrafyasını müzikle çizebiliriz demektir. Bir milletin kültürü tarih boyunca oluşur. Dilinde, mûsikîsinde, edebiyatında, gündelik hayatında yaşar. Hayat ve kuşaklar değiştikçe kültür de değişir; çoğu zaman zenginleşir. Bazen bazı özelliklerini kaybeder, bazen de geçmişinden uzaklaşır.
Sevdalinka, rebetiko ve arabesk. Üçü de aşkı, ayrılığı, acıyı ve özlemi anlatıyor. Üçü de şehirle hesaplaşmanın içinde gelişmiş. Üçünün de tarihinde göçlerin, toplumsal değişimlerin, kayıpların izleri var. Sevdalinkada ölçülü bir hüzün, rebetikoda hüzne karışmış bir başkaldırı. Arabeskte ise şehre taşınan köyün sesi var. Bana göre arabeskte ayrıca belirgin bir karamsarlık ve acı anlayışı da var. Bana göre diyorum, çünkü bir başkası arabeskte kendisini bulabilir. Benim sevdalinkada hissettiğim duyguyu, o da Müslüm Gürses’in sesinde hissedebilir, buna itirazım yok.
Yirmi yıl önce, “Afili Yalnızlık” başlıklı yazımda Türk müziğinin geleceği üzerine düşünüyordum. Bugün Saraybosna’da, Pire’de, Anadolu’da aynı sorunun peşindeyim. Aradan geçen yıllarda müzik zevkim değişmedi. Bunları yazarken Spotify’da müzik kısık sesle çalmaya devam ediyor. Bazen bir şarkıyı onlarca defa dinliyorum. Belki de bu yüzden müzik üzerine düşünmekten vazgeçemiyorum. Çünkü bazı şarkılarda kendi hayatımızı buluyoruz. Bazılarındaysa yaşamadığımız zamanları, görmediğimiz şehirleri. Bazen de başka bir milletin şarkısında kendi tarihimizle karşılaşıyoruz. Saraybosna’da bir sevda şarkısı dinlerken hissettiğim şey biraz böyle. Ve o zaman yeniden soruyorum: Biz kendi müziğimizin geçmişini ne kadar hatırlıyoruz?
Yirmi yıl önce kendi neslimizin önceki ve sonraki kuşaklar arasında tost olduğunu yazmıştım. Yalnızdık. Hem de afilisinden. Ama asıl önemli olan geleceğe bıraktığımız seslermiş. Çünkü kendi sesimizi unutmaya başlamamız afili değil...
azılı yalnızlıkmış.
Yeni yorum ekle