SOSYOLOJİ

Bu yazı serisinde Batı’nın ahlaki bağlamda görünümünü ele alan Zygmunt Bauman ile Leonidas Donskis’in felsefi-sosyolojik bir sohbet biçiminde yazmış oldukları Ahlaki Körlük / Akışkan Modernlikte Duyarlılığın Yitimi adlı kitabını Türkiye perspektifinden anlamayı deneyeceğiz.

Sivil din, Rousseau’dan Bellah’a, Antik Roma’dan AKP’nin 15 Temmuz anlatısına kadar uzanan tarihsel örneklerde, geleneksel dinin motiflerini kullanarak toplumsal bütünleşmeyi sağlama vaadi taşısa da, nihai sadakati aşkın olandan devlete, ulusa veya lidere yönlendirerek geleneksel dini en temel noktasında dışlayan bir siyasi kurgudur.

Kahramanmaraş’taki saldırıyı önceki okul içi şiddet olaylarından ayıran temel unsur, saldırının önceden husumet ilişkisi olan belirli bir kişiye veya kişilere değil doğrudan okul kurumuna yönelmiş olmasıdır. Türkiye’de daha önce görülen benzer birçok olay, okul içinde tanışıklık veya husumet eksenli gelişmiş “okulda saldırı” olaylarıdır. Kahramanmaraş’taki hadise ise hedef gözetmeyen, rastgele seçilmiş kurbanlara yönelik gerçekleştirilen bir “okula saldırı”dır.

Hasan Kardemir'in Göksal Caner Malatya ile Hikmet Kıvılcımlı üzerine söyleşisi.

Hikmet Kıvılcımlı, Türkiye sosyalist düşünce tarihinde yalnızca bir eylem adamı değil, aynı zamanda dinin toplumsal ve maddi temellerini Marksist bir metodolojiyle çözümlemeye çalışan en özgün kuramcılardan biri olarak öne çıkar.

Şerif, Asch, Milgram ve Zimbardo'nun çalışmaları, insan doğasının en karanlık köşelerine ışık tutmuş ve sosyal bağlamın bireysel ahlak üzerindeki yıkıcı etkisini deşifre etmiştir. Modern eleştiriler bu deneylerin bazı sonuçlarını sarsmış olsa da, verdikleri temel ders geçerliliğini korumaktadır: Sosyal etki kaçınılmazdır, ancak mutlak değildir.

Tarihî metin kutsal bir metin gibi üretildiğinde ideoloji dine dönüşür, taraftarlar da o dinin yobaz, bağnaz inananlarına dönüşür. O cemiyet birbirini tüketen, yiyen, birbiriyle boğuşan, kan davalı, düşman kardeşler gibidir. Bu belki de gerçeğe sırt dönen insanların gerçeğin lanetine uğraması halidir.

Doğduğunda sadece ve sadece biyolojik bir varlık türü olan insan yavrusunun “toplumsal” bir varlık haline getirilmesi süreci tamamen içine doğduğu kültürel ortamın kodlarına göre gerçekleşir. İnsan tekilleri, toplumsal yapı denilen o devasa düzenek karşısında birer fail/özne değildir aslında. İktidar mekanizmaları, norm ve değerler, kültürel kodlar dünyası buna izin vermez.

Frankfurt Okulu ve Eleştirel Teori’nin benim akademik hayatımda önemli bir yeri olduğunu söylemeliyim. Habermas'ın Gazze ve Filistin meselesi konusundaki görüşleri hakkında çekincelerimi saklamak koşulu ile, vefatı dolayısıyla bir şeyler yazmak ve söylemek gereği duydum.

Kardeşlerin birbirini ötekileştirdiği bu iklim ancak özeleştiri ve uzlaşma kültürü ile, bakış açılarını değiştirerek, tarihî ve sosyolojik bagajlardan kurtularak değişebilir. Ve henüz bu uzak bir ihtimaldir. Hele orta yaş üstü insanların hâlâ söylem üretmesi ve yaptıkları sert propagandalara bakılırsa maalesef yolun sonu görünmemektedir.