SOSYOLOJİ

Hasan Karademir bu yazısında Michel Foucault'nun izinde iktidarın tarihsel dönüşümünü, kralın sergilediği bedensel şiddetten modern toplumun ruhu hedef alan "uysallaştırıcı" disiplin tekniklerine ve Panoptikon modeline geçişi üzerinden analiz ediyor. İktidarın artık baskıyla değil, gözetim, normlar ve "hapishane takımadaları" aracılığıyla hükmettiği bu yeni politik anatomiyi açıklıyor.

Toplumsal kimlikler, toplumsal yapıların ve çoğunlukla da toplumsal yapılarda iktidarları ellerinde bulunduran muktedirlerin, toplumsal düzenin bekasını sağlayabilmek adına, bireyleri toplumsal yapının kurulu düzenine entegre/monte etme adına bireye biçtiği toplumsal konumlar, giydirdiği dar-kalıplı elbiselerdir.

Türkiye’de dinî hayatın dönüşümü, tek bir kavramla açıklanamayacak kadar karmaşık bir süreçtir. Modernleşme ile birlikte toplumsal yapıların, değerlerin ve yaşam biçimlerinin değiştiği açıktır. Bu değişim sosyolojik açıdan sekülerleşme kavramı ile açıklanabilirken, dinî düşünce açısından dünyevîleşme olarak yorumlanmaktadır.

Bu mecrada yayınlanan, İngilizce konuşulan dünyada “thought-provoking” denen türden, kışkırtıcı, düşündürücü, insanı bazı konular üzerinde yeniden düşünmeye zorlayan iki yazı yayınlandı. Bu yazılarda yapılan bazı tespitler ve altı çizilen hususlar üzerinde âcizane kendi düşüncelerimi paylaşmak istedim.

Kıymetli Bülent Şenay Hocamızın “Etki Ajanlığı, Self-Oryantalizm ve İslamsız Türklük” başlıklı son yazısını okuyunca ona bir eleştiri yazısı yazayım dedim. Hocamızın metinde kullandığı bazı tanımlamaları ve olaylara yaklaşım biçimini, daha geniş bir perspektiften tartışılmaya muhtaç görüyorum.

Görünen o ki hayata ve varlığa dair yerleşik değer, inanç ve tecrübeler yeni anlam kalıplarının bireyci, rekabetçi tarzına karşı bir tutunma sorunu yaşıyor. Başka bir deyişle “hakikat-sonrası” dünyamızda bir yandan gerçekliğin yeni formları yaygınlaşırken diğer yandan kadim varlık ve hakikat tasavvurları etkisizleşerek izafileşiyor.

Epstein davasıyla ilgili olarak şu ana kadar önümüze düşen bilgilerle bir ara değerlendirme yapmak istedim. Bir anda kucağımızda bulduğumuz milyonlarca belgenin, hakikati öğrenmemiz için değil bilakis hakikatten uzaklaşmamız için başımızdan aşağı boca edilmiş olabileceği ihtimalini aklımızda tutmamız gerekiyor.

Hiçbir duygu toplumsal düzenin kurucu unsuru olamaz. Empati hissi de dahil! Sokaktaki sıradan vatandaş bu iş duygularla yürür zannediyor ama yürümez. Bu sürdürülebilir değil.

Nasıl oluyor da bu kadar çok insan tek bir adamın boyunduruğu altına girmeyi ve ona gönüllü olarak hizmet etmeyi kabul ediyor? Bu yazı, söz konusu rızanın nasıl inşa edildiğini, Hannah Arendt’in kötülüğün sıradanlığı, Erich Fromm’un özgürlükten kaçış, Wilhelm Reich’ın faşizmin kitle ruhu ve Arno Gruen’in normalliğin deliliği kuramları eşliğinde, bu soruya cevap arıyor.

Anlam sorunu etrafındaki tartışmayı iki düzlemde düşünmek durumundayız: ilki, kimlik ve benlik krizine bağlı olarak hayatın, varlığın ve kozmosun dağılan anlamı; ikincisi ise adaletsizliklerle örülü sosyal dünyanın kırılan anlamı. Adaletin güç denkleminde bozulduğu ya da unutulduğu bir dünyada, hayatın anlamı da çözülmemiş bir kriz olarak askıya alınır.