PSİKOLOJİ

İnsan, kendisine ait olmayan büyük bir hafızanın içine doğar. Bu hafıza, tek tek insanların hatıralarının toplamı değildir; nesiller boyunca biriken ortak tecrübelerin, inançların, sembollerin ve anlamların oluşturduğu toplumsal bellektir. Dil, din, tarih, hukuk, gelenek, sanat ve ortak acılar bu belleğin taşıyıcılarıdır.

Persona Enflasyonu yaşayan Fethullahçı özne, maskesinin kutsallığına inandığı ölçüde kendi gölgesine karşı körleşir. Kendisini "kutsiler ordusunun" bir neferi olarak konumlandıran birey, örgütün kolektif narsisizmini yüzeysel övgüler eşliğinde beslerken, maskenin arkasında biriken makyavelist güç arzusunu, soru çalma usulsüzlüklerini ve kumpas operasyonlarını görmezden gelir.

Hakan Şükür Dünya Kupası tarihinin en hızlı golünü attı. O gol FIFA'nın rekorlar kitabında hâlâ duruyor. Ama Türkiye'de yayın organlarının büyük çoğunluğu yıllardır o ismi telaffuz etmiyor. Arşiv görüntüleri kaldırılıyor. Onun oynadığı maçlar, attığı goller gösterilmiyor. Bu nedir? Bu devletin "gaslighting" yapmasıdır.

Şerif, Asch, Milgram ve Zimbardo'nun çalışmaları, insan doğasının en karanlık köşelerine ışık tutmuş ve sosyal bağlamın bireysel ahlak üzerindeki yıkıcı etkisini deşifre etmiştir. Modern eleştiriler bu deneylerin bazı sonuçlarını sarsmış olsa da, verdikleri temel ders geçerliliğini korumaktadır: Sosyal etki kaçınılmazdır, ancak mutlak değildir.

İnsan, çoğu zaman sandığı kadar “kendi başına” değildir. Dünyayı olduğu gibi gördüğünü düşünür; oysa gerçekte gördüğü, kendi iç dünyasının bir yansımasından ibarettir. Geçmişi, korkuları, beklentileri ve hayalleri, onun gözlerine görünmez bir filtre takar. Bu yüzden aynı dünyaya bakan insanlar, bambaşka gerçeklikler içinde yaşayabilir.

Jeffrey Epstein davası, münferit suçların ötesinde bir egemenlik teknolojisi ile ilgilidir. Bu yapının kalbinde, kurbanların "Sauron’un Gözü" dediği sofistike bir gözetleme altyapısı yer alır. Gizli kameralar, mahrem anları kalıcı bir boyun eğme kaydına dönüştürür.

Fanatizmin beş aşaması, yalnızca bir grubun hikayesi değil; hepimizin içinde, uygun şartlar oluştuğunda harekete geçebilecek karanlık bir potansiyelin haritası. Bu yüzden en büyük mücadelenin, başkalarının değil kendi içimizdeki fanatikle yüzleşmek olduğunu hiç unutmamamız gerekiyor.

Meselelere ilkel kabile mensubu perspektifinden, kesin inançlı cemaatçi zaviyesinden bakarsak, her şeyi biz-onlar karşıtlığı içinde anlamaya çalışırsak, hayırlı, doğru, faydalı bir neticeye varamayız.

Bizi “insan” kılacak olan, içindeki tartışmaları susturmuş berrak bir zihin değil, o tartışmaları dinleme becerisine sahip sağlıklı bir ruhtur. İç sesleri susturulmuş toplumlar, canavarların kol gezdiği karanlık ormanlardan farksızdır.

Gassal dizisinin psikolojik arka planı oldukça güçlü. Lakin toplumumuzun travmalarının rehabilitesine/iyileşmesine bir katkı sağlamayacaksa, bir sanatın icrası adına toplumsal travmalara ayna tutmak, yeni travmalara kapı aralayacaktır.