DÜŞÜNCE

İnsanı makineden ayıran şey zekâ değildir. Zekâ hesap yapar; kalp değer biçer. Vicdan ise o değerin insanî olup olmadığını sessizce tartar. Kalbin sustuğu yerde akıl, hakikatin değil gücün emrine girer. Artık neyin doğru olduğunu aramaz; kendisine söyleneni sadakatle yerine getirir.

Bir devletin kalıcı meşruiyeti salt askeri güce veya fiili duruma (de facto) değil, hukuki haklılığa (de jure) ve ahlaki tutarlılığa dayanmalıdır. İsrail’in devletleşme süreci ve mevcut egemenlik pratiği; Yerli halkın rızasını dışlayan kurucu şiddeti ve etnik/dini ayrımcılığı anayasal norm haline getiren bir rejim yapısı ile karakterize olduğundan akademik literatürde gayrimeşru ilan edilmektedir.

Despotik bir yönetimin parçası olan memur da bu durumdan sorumludur, bir kötülük varsa onun parçasıdır. Bu noktada Zygmunt Bauman “Kişinin ayartılmaya izin vermesi günahkarca bir eylemdir, Bundan ötürü ayartılara teslim olmak cezalandırılmayı sonuna dek hak etmektedir.” der.

Uluslararası ilişkilerde sistem tasarımcıları möbius şeridini düşünce yapılarının ayrılmaz bir parçası haline getirip, bütün politik açılımlarını neredeyse bu paradigma üzerine inşa ederler. İnsanların inandıkları değerler uğrunda mücadele ederken, ötekinin menfaatleri için çalıştığının farkında olmaması muazzam bir ironidir.

Hakan Şükür Dünya Kupası tarihinin en hızlı golünü attı. O gol FIFA'nın rekorlar kitabında hâlâ duruyor. Ama Türkiye'de yayın organlarının büyük çoğunluğu yıllardır o ismi telaffuz etmiyor. Arşiv görüntüleri kaldırılıyor. Onun oynadığı maçlar, attığı goller gösterilmiyor. Bu nedir? Bu devletin "gaslighting" yapmasıdır.

İslam’da asıl yöntem tebliğ iken, günümüzde telkinle dayatılan din eğitimi insan doğasına aykırıdır ve taklitçi, samimiyetsiz bireyler yetiştirir. Din eğitimi, çocuğun gelişim dönemlerine uygun, bilimsel ve pedagojik yöntemlerle, bireyin özgür iradesine dayalı tahkiki iman esas alınarak verilmelidir. Aksi halde baskıcı cemaat yapıları ve kimlik dayatmaları toplumsal çatışmayı besler.

Bu yazı serisinde Batı’nın ahlaki bağlamda görünümünü ele alan Zygmunt Bauman ile Leonidas Donskis’in felsefi-sosyolojik bir sohbet biçiminde yazmış oldukları Ahlaki Körlük / Akışkan Modernlikte Duyarlılığın Yitimi adlı kitabını Türkiye perspektifinden anlamayı deneyeceğiz.

Türkleri büyük yapan husus savaşçı yetenekleri değil, farklılıkları bir bütünün parçası haline getirerek onları birlikte taşıyabilme kabiliyetleridir. Bu şekliyle Türkler sadece bir etnik yapı değil aynı zamanda bir medeniyet ağı olarak değerlendirilmelidir.

Dini vecibeler ile insani yardım duygularının kesiştiği bu nokta, düzenlenmemiş bir piyasanın acımasız mantığına terk edilmiş durumda. Vekaletle kurban kesen kurumlarda kurumsal güvenilirlik, hesap verebilirlik ve şeffaflığın nasıl sağlanacağı konusunda daha çok düşünmemiz gerekiyor.

Hak ve adalet ilişkisi, hak kavramı pozitif tanımlamalarla açıklanamaz! Bunların bunun yerine negatif ontoloji temelinde, haksızlık deneyiminden doğan bir güç mücadelesi olarak ele alınması gerekir.