DÜŞÜNCE

Ameliyat ve yoğun bakım sürecinin ardından Beyin Cerrahisi servisindeki odamda sekiz gün boyunca takip ve tedavi altında kaldım. Açıkçası, bu süre içerisinde neredeyse eleştiri konusu yapılabilecek hiçbir şeyle karşılaşmadım. Hastaya, yani insana ne kadar değer verilmesi gerekiyorsa, o değerin bu hastanede verildiğini gördüm.

İşte hayat böyle bir şey… Bir dostun davetiyle yola çıkıyorsunuz ve uğradığınız menzilde başka bir dostun hatırasıyla buluşuyorsunuz. İnsana dokunmak bu olsa gerek. Hatıralar canlanıyor gözümün önünde. Düne dair hatıralar, bugün hâlâ yolumuzu aydınlatıyor.

Hayfa Üniversitesi’nde Alman tarihi, Türk tarihi ve Avrupa/Orta Doğu tarihi üzerine çalışan tarih profesörü Stefan Ihrig ile Almanların 20. asrın başlarında Ermenilere ve 1915 olaylarına nasıl baktıklarına dair bir söyleşi gerçekleştirdik.

Türkiye’nin elindeki devasa tarımsal kapasiteyi, yapay zekâ çağında nasıl bir sisteme dönüştürebiliriz? Tarımla ilgili çok büyük miktarda veri üretiyoruz. Toprak verileri, meteorolojik veriler var. Uydu görüntüleri, üretim istatistikleri, su verileri, ihracat verileri var. Çiftçinin tecrübesi var. Üniversitelerin araştırmaları var. Bütün bu bilgilerin bir sistem içinde buluşması gerekiyor.

Hayek'in "fatal conceit" (ölümcül kibir) kavramı, modern siyasetin belki de en az konuşulan ama en sık tekrarlanan hatasını tarif eder: İnsan aklının, kendi sınırlarını unutup toplumu bütünüyle tasarlayabileceğine inanması. Bu, sadece bir yönetim hatası değil, epistemolojik bir yanılgıdır.

Kurgusal akılcılık hastalığı, felsefi bir metafor olarak, aklın kendi ürettiği kurguları gerçekliğin kendisi sanması, bu kurguları mutlak ve değişmez doğrular haline getirmesi durumunu ifade eder. Bu, basit bir “yanlış inanma” değildir; aklın kendi araçlarını (kavramlar, sistemler, anlatılar, modeller) ontolojik gerçeklikle karıştırması, yani araçların amaç haline gelmesidir.

“Yeni İttihatçılığı Anlama Kılavuzu” başlığıyla gerçekleştirilen uzun YouTube programdan hareketle hazırlanan bu metinde "Yeni İttihatçılık" kavramı beş ana eksen etrafında tanımlanıyor: Benlik, Kimlik, Vatandaşlık, Devlet ve Batı/Dünya. Böylece Yeni İttihatçılığı, hem bugünkü siyasal düzeni hem de Türkiye’nin yön arayışını anlamaya yarayan bütünlüklü bir okuma olarak tartışmaya açıyoruz.

20. yüzyılın dünyası büyük ölçüde kutuplar üzerinden kurulmuştu. 21. yüzyılda ise farklı bir yapı ortaya çıkmakta. Böyle bir dünyada devletleri yalnızca tek bir kutba ait varlıklar olarak tanımlamak giderek zorlaşıyor. Belki de yeni sistemin temel sorusu artık “kimin tarafındasın?” değil, “hangi ağlara bağlısın?” sorusudur.

Hollanda’nın tarımsal başarısının sırrı yalnızca teknoloji kullanması değildir. Üretimi giderek daha fazla ölçülebilir, öngörülebilir ve yönetilebilir hale getirmesidir. Türkiye’nin ihtiyacı da Hollanda’nın ürünlerini veya seralarını kopyalamak değil, bu mantığı kendi coğrafyasına uyarlamaktır.

‘Ben emir kuluyum sadece emre uydum’ diyerek ortadan kaldırmak mümkün değildir. İşte bu nedenle bürokrasinin ihtiyacı, koşulsuz itaat değil; sorumluluk alan, itiraz kültürünü de barındıran hukuka ve adalete bağlı bir düzendir; güce yakın olmanın değil; doğruluğa ve dürüstlüğe yakın olmanın yükselme ölçüsü kabul edilmesidir.