DÜŞÜNCE

Bu güne kadar olduğu gibi, üç beş satırı aşan paylaşımları olduğu gibi, mesajı başı ya da en sonunda olmayan bu yazıyı da okuma. Zaten senin gibi bir faninin yazdığı üç beş cümle yığınından öğreneceğin ne olabilir ki? Hatta ciltlerce kitabı, ansiklopedi, dergi ve bilumum matbuatı sadece okusan, yetinmeyip hıfzetsen kendin için, insanlık için, evren için ne fayda sağlayabileceksin ki?

İnsan gerçekten bilmek isteseydi, bilginin ne olduğunu bilirdi, Ayrıca bilginin en önemli özelliği doğruluk olduğuna göre, “doğru bilgi”nin ne olduğu ve nasıl elde edilebileceği ile ilgili bir anlayışa sahip olurdu. İlk bakışta bunlara zaten sahip olduğu cevabı verilebilir gibi görünüyor. Ama biraz ayrıntılı düşünüldüğünde, insanın bilmeye çalışmadığı, sadece ikna olmaya çalıştığı açıkça görülebilir. İnsan bir bilginin doğruluğunu araştırmak yerine, kendisini tatmin eden bir bilgi(msi)yi tercih eder. Çünkü insan pragmatik bir varlıktır. Önemli olan işine yaramasıdır. Dolayısıyla insan doğru bilgiyi değil, işine gelen bilgiyi arar.

Sömürgeci şartlarını kendisinin oluşturduğu savaşlara giriyor. Ve bu savaşın kendince ahlaki temelleri ve kuralları var. Bu nedenle Türkiye öteki olarak ilan edilmeden önce, sözde centilmence bir tavırla hazırlık yapması için zaman verilecektir. Lakin Türkiye’nin böylesi bir mücadeleye en az sömürgeci kadar erken hazırlık yapmaya başlaması pek de planlanmış bir durum olmayabilir. SSCB’nin dağılmasıyla birlikte ortaya çıkan boşluktan zamanın Cumhurbaşkanı Turgut Özal istifade etmek istese de ömrü buna kâfi gelmedi.

Geçtiğimiz Pazar günü (30 Ocak 2022) Kuzey İrlanda'daki şiddet döneminin en karanlık günlerinden biri olarak kabul edilen Kanlı Pazar'ın 50. yıldönümüydü. Bu tarihi hadiseyi ve etkilerini hatırlamakta fayda var.

Peki kavramlaştırma sürecinde kavramsal bir puta dönüşen, muhtemel itirazlara karşı bir koruma kalkanı oluşturan bu evrensel değerler başlığı altında nelere rastlarız? Neyin evrensel değer olduğunu, neyin evrensel değer olmadığını nasıl anlarız? Evrensel değerler kaç tanedir? Değerlerin evrensel olup olmadığına kim karar verir, karar mercii neresidir? Bu sorulara net cevaplar vermek mümkün değildir. Bu sahada yapılmış bilim dünyasının geniş katılımı ile gerçekleşmiş bir bilimsel çalışma, konsensüs ya da taraflarca imza altına alınmış uluslararası bir anlaşması söz konusu değildir.

Sınanmamış hiçbir meziyetin anlamı yoktur. İnsanın ve toplumların hayatında iki zorlu sınama dönemi vardır. Biri nimet dönemleridir. Nimetle sınanmışsanız birinci aşamayı geçmişsiniz demektir. İkincisi ise kriz dönemleridir. Kriz dönemleri en zor sınama dönemleridir. Sizi önüne katıp götürecek selleri ve tayfunları çoktur. Sizi bir anda dibe çekecek anaforlarına direnmek zorundasınızdır.  Tüm sevdiklerinizi yakıp kül eden yangınları, hayatınızı yerle bir eden depremleri vardır.

Özellikle sosyalist-Marksist, milliyetçi ve dinci gelenek başta olmak üzere, merkantilist öğretilere sıkı sıkıya bağlı neo-merkantilist görüşler günümüz dünyasında siyasi ve entellektüel çevrelerde sık sık arz-ı endam etmektedir. Özellikle dünyada kutuplaşmanın ve çatışmaların arttığı, ülkelerin ve iktidar hırsıyla yanıp tutuşan liderlerin önüne gelene meydan okumayı marifet bellediği, neo-nazi, ırkçı, aşırı sağcı hareketlerin yükselişe geçtiği dönemlerde korumacı, içe kapanmacı neo-merkantilist görüşlere rağbet de artmaktadır; aynen günümüzde olduğu gibi. Bunlara karşı yapılabilecek en iyi şey, barışa odaklı, piyasacı, serbest ticaretçi, dışa açılmacı; malların, hizmetlerin, paranın, sermayenin, insanların ve fikirlerin serbest dolaşımını öngören politikaları ısrarla savunmaktır.

Kamu ya da özel sektör olsun bu işe girişilmesi ve başarılı olunması halinde Türkiye'de kağıt ve baskı pahalılığı nedeniyle giderek daralmakta olan yayın piyasası tekrar gelişmeye başlayacak, daha önemlisi okumak isteyen, ama pahalılık ve kısıtlı bütçe nedeniyle kitap alamayan öğrenciler, gençler ve orta-alt sınıftan insanların önüne geniş imkanlar açılacaktır. Öte yandan e-yayıncılık, yayın masraflarını ciddi oranda düşürerek, yazarlar ve yayınevlerine daha fazla gelir sağlayacak, kitap yazımı ve yayıncılık şevkini kamçılayacaktır.

Demek ki burada bir yönetsel tarz, bir ilişki biçimi, bir kültür ile karşı karşıyayız. Merkezin tepesinden taşranın en küçük birimine kadar. Bu tarzın problemli olduğunu, sorun çözücü olmadığını, çözmek üzere dile geldiği sorunun zemini olduğunu görmemiz gerekiyor öncelikle. Bu problemli mevcudiyet, işin odağından kendisini çekip aldığında problem basket sahası yapmayan okul müdürü oluyor, mesele o lokasyonda sıkışıyor.

Kimileri milletin milliyetçiliği, kimileri milliyetçiliğin milleti oluşturduğunu, kimileri devletin milleti, kimileri de milletin devleti oluşturduğunu savunur. Önemli olan kendi siyasal yapınızı nasıl kurduğunuz veya kurmak istediğinizdir. Oluşturulan teoriler siyasal yapıların meşrulaştırılmasından başka bir şey değildir. Fransızlar üniter, Almanlar federal devlet yapılanmalarına uygun teoriler ortaya çıkarmıştır. Bilinen en iyi millet ve milliyetçilik teorisyenleri olan Yahudiler ise başka bir yaklaşım sergilemişlerdir. Yani milletler veya devletler ellerindeki malzeme neyse ona göre bir teori oluşturmuştur.