DÜŞÜNCE

Şerif, Asch, Milgram ve Zimbardo'nun çalışmaları, insan doğasının en karanlık köşelerine ışık tutmuş ve sosyal bağlamın bireysel ahlak üzerindeki yıkıcı etkisini deşifre etmiştir. Modern eleştiriler bu deneylerin bazı sonuçlarını sarsmış olsa da, verdikleri temel ders geçerliliğini korumaktadır: Sosyal etki kaçınılmazdır, ancak mutlak değildir.

Post modern zamanlarda, Tarihsel ve toplumsal gerçeklik alanları bize şunu gösteriyor; bugüne değin siyasal sorunları çözmek için ortaya konulan ve siyasi reçeteler içeren tüm siyasal yaklaşımlar/paradigmalar iflas etmiş halde ve bu konuda yeni bir paradigmal yapılanmaya ihtiyaç var.

Sokaklarda daha fazla dini sembol, siyasette daha fazla dini söylem var; peki ya vicdanlarda? Gordon Allport’un yıllar önce Robert College’ın koridorlarında temellerini attığı "İçsel ve Dışsal Dindarlık" teorisi, bugün Türkiye’nin sosyolojik röntgenini çekiyor: Dini yaşıyor muyuz, yoksa kullanıyor muyuz?

Hali hazırda üç aktör arasında cereyan eden çatışma, kara harekatları ile desteklenerek topyekün bir savaşa dönüşürse, Armageddon veya Melhame-i Kübra beklentisinin tetiklenmesini olası hale gelecektir. Bu durumda, uluslararası sistemin güvenliği, enerji hatlarının kontrolü ve ekonomik istikrarın tesisi için haritaların değiştirilmesi arzusu bir anda sümen altı edilip, “hakikatin tesisi” stratejik bir öncelik olarak ortaya çıkıverir.

İnsan, çoğu zaman sandığı kadar “kendi başına” değildir. Dünyayı olduğu gibi gördüğünü düşünür; oysa gerçekte gördüğü, kendi iç dünyasının bir yansımasından ibarettir. Geçmişi, korkuları, beklentileri ve hayalleri, onun gözlerine görünmez bir filtre takar. Bu yüzden aynı dünyaya bakan insanlar, bambaşka gerçeklikler içinde yaşayabilir.

Tarihî metin kutsal bir metin gibi üretildiğinde ideoloji dine dönüşür, taraftarlar da o dinin yobaz, bağnaz inananlarına dönüşür. O cemiyet birbirini tüketen, yiyen, birbiriyle boğuşan, kan davalı, düşman kardeşler gibidir. Bu belki de gerçeğe sırt dönen insanların gerçeğin lanetine uğraması halidir.

Doğduğunda sadece ve sadece biyolojik bir varlık türü olan insan yavrusunun “toplumsal” bir varlık haline getirilmesi süreci tamamen içine doğduğu kültürel ortamın kodlarına göre gerçekleşir. İnsan tekilleri, toplumsal yapı denilen o devasa düzenek karşısında birer fail/özne değildir aslında. İktidar mekanizmaları, norm ve değerler, kültürel kodlar dünyası buna izin vermez.

Büyük güçler çoğu zaman kendi çıkarlarını güvenlik söylemiyle meşrulaştırırlar. Hegemonik sistemler de yeni rakiplerin yükselişini, çoğu zaman kaos üretmeden ya da risk büyütmeden karşılamazlar. Tam da bu yüzden bugün yaşanan savaşın, askeri olmaktan çok, jeo-ekonomik bir savaş olduğu fikrini ciddiye almak gerekir.

Jeffrey Epstein davası, münferit suçların ötesinde bir egemenlik teknolojisi ile ilgilidir. Bu yapının kalbinde, kurbanların "Sauron’un Gözü" dediği sofistike bir gözetleme altyapısı yer alır. Gizli kameralar, mahrem anları kalıcı bir boyun eğme kaydına dönüştürür.

Frankfurt Okulu ve Eleştirel Teori’nin benim akademik hayatımda önemli bir yeri olduğunu söylemeliyim. Habermas'ın Gazze ve Filistin meselesi konusundaki görüşleri hakkında çekincelerimi saklamak koşulu ile, vefatı dolayısıyla bir şeyler yazmak ve söylemek gereği duydum.